← İnteraktif Şikayet Rehberine Dön 📤 Rehberi WhatsApp'ta Paylaş

Nörolojik Hastalıklar 🩺 Klinik Rehber & Tıbbi İnceleme: FTR Uzman Hekim Heyeti ✓ Kanıta Dayalı Uluslararası FTR Protokolü

Omurilik Yaralanmaları (Parapleji / Tetrapleji) Rehabilitasyonu

Travma veya hastalık sonrası gelişen omurilik hasarlarında (parapleji/tetrapleji) yoğun kas güçlendirme, transfer ve yürüme rehabilitasyonu.

Klinik Kod & Tanım

G82 / T09.3 — Omurilik Yaralanması (Parapleji ve Tetrapleji)

Tedavi Yaklaşımı & Başarı

%100 Maksimum Fonksiyonel Bağımsızlık ve Mobilite Rehabilitasyonu

Ortalama Rehabilitasyon Süresi

12 – 36 Hafta (ASIA Evresine Göre Yoğun Nörorehabilitasyon)

Uygulama Birimi

Omurilik Yaralanmaları ve Nörorehabilitasyon Ünitesi

Rehber İçeriği: 1. Mekanizma & Belirtiler 2. Klinik Tipler & Evreler 3. Uzman Muayene & Tanı 4. Faz Faz Tedavi Süreci 5. Pratik Rehber (Yapılacaklar & Yasaklar) 6. Uyarı İşaretleri 7. Sıkça Sorulan Sorular

Bölüm 01 • Anatomik Mekanizma ve Klinik Tablo

Omurilik Yaralanmaları Nedir, Nasıl Gelişir ve Nasıl Tedavi Edilir?

🔬 Biyomekanik ve Tibbi Mekanizma (Patofizyoloji Özeti)

Trafik kazası, yüksekten düşme, omurga kırığı, tümör veya enfeksiyon sonucu omurilik dokusunun hasar görmesiyle yaralanma seviyesinin altında motor güç kaybı, duyu kaybı ve otonomik (mesane, bağırsak, tansiyon kontrolü) bozukluklar gelişir. Sırt/bel seviyesi yaralanmalarında bacakların etkilenmesine 'Parapleji', boyun seviyesi yaralanmalarında dört uzvun etkilenmesine 'Tetrapleji (Kuadripleji)' denir.

Omurilik yaralanmaları (Parapleji ve Tetrapleji), hastanın yaşamını kökten değiştiren ancak doğru ve erken fizik tedavi rehabilitasyon ile muazzam fonksiyonel kazanımların elde edilebildiği tabloların başında gelir. Yaralanmanın tam (ASIA A) veya kısmi (İnkomplet - ASIA B, C, D) olması rehabilitasyon hedeflerini belirler.

Özellikle inkomplet (kısmi) omurilik yaralanmalarında omurilikteki sağlam kalan sinir lifleri, yoğun görev odaklı rehabilitasyon, Fonksiyonel Elektrik Stimülasyonu (FES), dikeyleştirme (Tilt-table) ve paralel barda yürüme eğitimi ile yeniden devreye girerek hastanın destekli veya bağımsız yürümesini sağlayabilir.

Tam kesi (komplet) yaralanmalarda ise üst gövde ve kol kaslarının hipertrofisi, yatak içi ve tekerlekli sandalye transferlerinde tam bağımsızlık, uzun yürüme cihazları (KAFO) ile terapötik ambulasyon, bası yarası ve eklem donmalarının önlenmesi hedeflenir.

Ayrıca nörojenik mesane (temiz aralıklı sonda - TAK eğitimi), nörojenik bağırsak yönetimi, spastisite kontrolü ve kemik erimesinin önlenmesi FTR uzman hekimimiz tarafından bütüncül olarak yönetilir.

✓ Omurilik Yaralanmaları Tipik Klinik Belirtileri

• Yaralanma seviyesinin altında her iki bacakta veya dört uzuvda hareket kaybı
• Duyu (dokunma, ağrı, sıcak-soğuk) hissinin azalması veya kaybolması
• Mesane ve bağırsak kontrolünde bozulma
• Bacaklarda istemsiz kasılmalar (spastisite) ve eklem sertlikleri

Bölüm 02 • Klinik Evreler ve Alt Tipler

Omurilik Yaralanmaları: Klinik Alt Tipler ve Evreye Özel Yaklaşım

Her hastanın klinik tablosu aynı değildir. Aşağıdaki sınıflama, şikayetinizin hangi alt tipe veya evreye uyduğunu ve merkezimizde o evreye özel uygulanan hedef tedaviyi gösterir:

01 İnkomplet (Kısmi) Omurilik Yaralanması (ASIA B, C, D)

Yüksek Yürüme ve İyileşme Potansiyeli

Yaralanma seviyesinin altında kısmi duyu veya kas hareketi korunmuştur. Nöroplastisite ile motor geri kazanım şansı en yüksek gruptur.

🎯 Merkezimizin FTR Protokolü: Yoğun FES, paralel bar ve yürüteçle lokomotor yürüme eğitimi, AFO/KAFO ortezleme ve progresif dirençli güçlendirme.

02 Torakal / Lomber Parapleji

Kollar Sağlam, Gövde ve Bacak Tutulumu

Kol fonksiyonları tamdır; yaralanma seviyesine göre gövde dengesi ve bacak hareketleri etkilenmiştir.

🎯 Merkezimizin FTR Protokolü: Üst ekstremite güçlendirme, bağımsız transfer eğitimi, oturma dengesi, dikeyleştirme ve ortez destekli yürüme.

03 Servikal Tetrapleji (Kuadripleji)

Boyun Seviyesi — Kol, Gövde ve Bacak Tutulumu

Boyun omurlarındaki hasar nedeniyle bacakların yanı sıra kol ve el fonksiyonları da farklı derecelerde etkilenmiştir.

🎯 Merkezimizin FTR Protokolü: Solunum fizyoterapisi, el-kavrama (tenodez) eğitimi, otonomik disrefleksi önleme ve tekerlekli sandalye adaptasyonu.

Bölüm 03 • Ayırıcı Tanı ve Uzman Hekim Muayenesi

Kesin Tanı Nasıl Konulur? (Fizik Muayene ve Görüntüleme)

Yalnızca MR veya röntgen raporuna bakarak tedavi planlanmaz; FTR uzman hekimimiz ağrının gerçek kaynağını bulmak için aşağıdaki klinik testleri ve biyomekanik analizleri uygular:

1 Uluslararası ASIA (ISNCSCI) Standart Nörolojik Sınıflama Muayenesi (28 dermatom duyu ve 10 anahtar miyotom kas testi)

2 Spastisite (Modifiye Ashworth), Kontraktür ve Heterotopik Ossifikasyon (eklem çevresi kireçlenme) taraması

3 Nörojenik Mesane ve Bağırsak Değerlendirmesi, TAK (Temiz Aralıklı Kateterizasyon) planlaması

4 Bası Yarası (Dekübit Ülseri) Risk Analizi ve Ortez / Tekerlekli Sandalye Biyomekanik Uygunluk Değerlendirmesi

BÖLÜM 04 • ÖZEL PINAR FIZIK TEDAVI VE REHABILITASYON MERKEZI (KEÇIÖREN)

Faz Faz İyileşme Yol Haritası ve Rehabilitasyon Protokolümüz

Tedavimiz rastgele cihaz uygulamalarından değil; doku iyileşme fizyolojisine uygun olarak aşama aşama ilerleyen 3 fazlı klinik protokolden oluşur:

⏱️ 1 – 4. Hafta

1. Faz: Akut Stabilizasyon, Solunum, Pozisyonlama ve Tilt-Table

Bası yarası ve eklem donmasının önlenmesi, ortostatik hipotansiyonu (tansiyon düşmesini) yenmek için kademeli dikeyleştirme.

⏱️ 4 – 12. Hafta

2. Faz: Gövde Dengesi, Bağımsız Transfer ve Üst Gövde Güçlendirme

Yatakta dönme, desteksiz oturma, yataktan tekerlekli sandalyeye geçiş (transfer) ve FES ile kas aktivasyonu.

⏱️ 12. Hafta ve Sonrası

3. Faz: Ortezli / Destekli Ambulasyon (Yürüme) ve Toplumsal Entegrasyon

Paralel barda ayakta durma, KAFO/AFO ve kanedyen ile yürüme eğitimi, ev ve araç modifikasyonları.

Merkezimizde Bu Tabloda Uygulanan Spesifik Modalite ve Yöntemler:

✓ Üst Gövde ve Kalan Aktif Kasların Yoğun Kuvvetlendirilmesi
✓ Yatak İçi Dönme, Oturma Dengesi ve Tekerlekli Sandalye Transfer Eğitimi
✓ Uzun Bacak Yürüme Cihazları (Ortezler) ve Paralel Bar Yürüme Eğitimi
✓ Fonksiyonel Elektrik Stimülasyonu (FES) ile Kas Uyarımı
✓ Bası Yarası Önleme, Solunum ve Mesane/Bağırsak Rehabilitasyonu

Omurilik Yaralanmaları Tedavisinde Kullandığımız Yöntemleri İnceleyin

İleri Teknoloji Tedaviler

→

Manyetik Alan (Magnetoterapi)

İleri Teknoloji Tedaviler

→

Lokal Enjeksiyonlar

Rejeneratif Tıp & Enjeksiyon

→

Bölüm 05 • Hastalar İçin Pratik Günlük Yaşam ve Ergonomi Rehberi

Günlük Hayatta Neler Yapmalı, Nelerden Kesinlikle Kaçınmalısınız?

İyileşmenin hızlanması ve şikayetlerin tekrarlamaması için evde ve iş yerinde hemen bugün uygulayabileceğiniz tıbbi kurallar:

✓ İyileşmeyi Hızlandıran Doğrular

✓ Tekerlekli sandalyede otururken her 20–30 dakikada bir kollarınızla kendinizi yukarı kaldırarak (push-up) 15-30 saniye kalça basıncını sıfırlayın.
✓ Her akşam ayna yardımıyla kuyruk sokumu, oturma kemikleri ve topuk derinizi kızarıklık (bası yarası başlangıcı) açısından kontrol edin.
✓ Mesane sağlığınız ve böbreklerinizi korumak için önerilen TAK (aralıklı sonda) saatlerine dakikası dakikasına uyun.
✓ Bacak kemiklerinde erimeyi önlemek ve dolaşımı artırmak için her gün dikeyleştirme cihazı veya uzun yürüme cihazıyla ayakta durma egzersizi yapın.
✓ El ve ayak bileklerinizde donma (kontraktür) gelişmemesi için günlük pasif germe egzersizlerini aksatmayın.

✕ Kaçınılması Gereken Yaygın Hatalar

✕ Duyu kaybı olan bacaklarınıza sıcak su torbası, ısıtıcı ped veya soba yaklaştırmayın; ağrı hissetmediğiniz için derin yanıklar oluşabilir.
✕ Tekerlekli sandalyede havalı/jelli bası minderiniz olmadan kesinlikle uzun süre oturmayın.
✕ Ciltte bası kaynaklı kızarıklık gördüğünüz bölgeye masaj yapmayın ve üzerine yatmayın; hemen basıyı kaldırın.
✕ İdrar sondası tıkanıklığını veya kabızlığı ihmal etmeyin; boyun seviyesi yaralanmalarda tehlikeli tansiyon yükselmesine (Otonomik Disrefleksi) yol açabilir.
✕ Sigara kullanmayın; doku oksijenlenmesini bozarak bası yarası riskini 4 kat artırır.

🏋️

Uzman FTR Hekiminden Pratik Ev Egzersizi & Klinik İpucu

Yataktan sandalyeye geçerken kalçanızı yerde sürükleyerek değil, kollarınızdan güç alıp gövdenizi kaldırarak transfer olun; sürtünme kuvveti bası yarasının bir numaralı nedenidir.

⚠️ Tıbbi Güvenlik Uyarısı (Kırmızı Bayrak Bulguları)

Hangi Durumlarda Vakit Kaybetmeden Hekime Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki belirtilerden herhangi biri mevcutsa evde beklemek veya standart egzersiz yapmak yerine derhal uzman hekim değerlendirmesi yapılmalıdır:

! T6 seviyesi ve üzeri yaralanmalarda ani zonklayıcı baş ağrısı, aşırı terleme, yüzde kızarma ve tansiyon fırlaması (Otonomik Disrefleksi — Acil sonda/bağırsak kontrolü gerektirir!)
! Kalça veya uylukta ani şişlik, sertlik ve ısı artışı (Derin Ven Trombozu veya Heterotopik Ossifikasyon)
! Kuyruk sokumu veya topukta basmakla solmayan kızarıklık veya açık yara (Bası Yarası)
! Bulanık/kötü kokulu idrar, üşüme-titreme ve yüksek ateş (Ürosepsis riski)

Bölüm 07 • Merak Edilenler & Doğru Bilinen Yanlışlar

Omurilik Yaralanmaları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

❓ Omurilik yaralanması sonrası yürüme şansı neye bağlıdır?

Yaralanmanın tam (ASIA A) mı yoksa kısmi (İnkomplet - ASIA B, C, D) mi olduğuna ve yaralanma seviyesine bağlıdır. Kısmi yaralanmalarda yoğun fizik tedavi ile bağımsız veya destekli yürüme oranı oldukça yüksektir. Tam yaralanmalarda ise ortez ve cihazlarla terapötik ayakta durma ve bağımsız yaşam kazandırılır.

❓ Otonomik disrefleksi nedir ve aniden baş ağrısı olursa ne yapılmalıdır?

Sırtın üst kısmı (T6) ve boyun yaralanmalarında dolu mesane (tıkanmış sonda) veya kabızlık gibi bir uyaranın tansiyonu aniden tehlikeli düzeye çıkarmasıdır. Hemen hasta dik oturtulmalı, sıkı kıyafetler gevşetilmeli ve sonda tıkanıklığı kontrol edilmelidir.

❓ Ayakta durma (Tilt-table / dikeyleştirme) neden bu kadar önemlidir?

Uzun süre yatan veya oturan hastalarda kemik erimesini, böbrek taşı oluşumunu, bağırsak tembelliğini ve ayak bileği kasılmalarını önlemenin en etkili yolu bacak kemiklerine yerçekimi yükü bindirmektir.

❓ Merkezimizde omurilik felçli hastalar için tekerlekli sandalye erişimi ve SGK desteği var mı?

Evet. Her iki merkezimiz de engelsiz mimariye sahip olup, omurilik yaralanması rehabilitasyonu SGK kapsamında ve ücretsiz hasta servisi imkanıyla uygulanmaktadır.

📚 Bilimsel Kaynaklar ve Uluslararası Klinik Kılavuzlar

ISCoS (International Spinal Cord Society) & PVA Clinical Practice Guidelines for Spinal Cord Injury Rehabilitation.
ASIA / ISNCSCI International Standards for Neurological Classification of Spinal Cord Injury.
Türkiye Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Derneği — Omurilik Yaralanmaları Rehabilitasyon Rehberi.

Bu klinik rehberi faydalı buldunuz mu?

Benzer şikayetleri yaşayan aile üyeleriniz veya arkadaşlarınızla paylaşarak doğru tıbbi bilgiye ulaşmalarına yardımcı olabilirsiniz.

💬 WhatsApp ile Tavsiye Et 🔍 Şikayet Bulucuya Dön

⚖️ T.C. Sağlık Bakanlığı Zorunlu Yasal Bilgilendirme ve Uyarı

Bu web sitesinde yer alan tüm tıbbi makaleler, hastalık ve tedavi rehberleri, tanı ve rehabilitasyon açıklamaları yalnızca toplumu bilgilendirme ve koruyucu sağlık farkındalığı amacıyla hazırlanmıştır. Sitedeki içerikler hiçbir şekilde hekim muayenesi, klinik teşhis ve kişiye özel tıbbi tedavi planının yerine geçemez veya muayenesiz tedavi taahhüdü olarak değerlendirilemez.

Tanı, teşhis ve tedavi protokolünüzün belirlenmesi için mutlaka Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon uzman hekiminize başvurunuz. Web sitemizdeki tüm bilgilendirme faaliyetleri, 29 Temmuz 2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik hükümlerine ve tıbbi deontoloji kurallarına tam uyumlu olarak yürütülmektedir.